75 yıl sonra bir ilk! Türkiye sıcak hava dalgası ile kavrulacak

İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve iklim bilimci Prof. Dr. Barış Önol ile Meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen çalışmada, Türkiye'deki sıcak hava dalgalarının 1950-2025 dönemindeki değişimi incelendi.

Günlük maksimum sıcaklık verilerine dayanan "Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)" kullanılan araştırmada, sıcak hava dalgalarının yıllık gerçekleşen en şiddetli değeri ve yıllık toplam değerlerinin zamansal ve mekansal değişimi analiz edildi.

Araştırmaya göre, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde güçlü bir artış eğilimi bulunuyor. Yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 1970-1990 döneminde 22-23 derece aralığında seyrederken, 2000'li yılların başından itibaren hızlanan ısınma eğilimiyle bu değerler 24-25 derece seviyelerine yükseldi. Ortalama yaz sıcaklığı 2024'te 26,1 dereceye ulaşarak rekor kırdı.

Ortalama sıcaklıklardaki artışın yanı sıra aşırı sıcak hava olaylarının şiddetindeki değişim de dikkat çekiyor. Referans dönem 1980-2009 için ortalama HWMId değeri tekil sıcak hava dalgası dikkate alındığında 1,29, yıllık toplamda ise HWMId değeri 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerleri büyük ölçüde 1,6'nın altında kaldı. Buna karşılık, 2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının şiddetinde belirgin bir rejim değişimi yaşandı ve yıllık gerçekleşen sıcak hava dalgalarının toplam şiddet ortalamaları tarihsel referans dönemin yaklaşık 3 katına ulaştı.

Sıcak hava dalgaları açısından 2023 ve 2025 yazları olağanüstü yıllar oldu. 2023 ve 2025 yazlarında son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgaları yaşandı. 2023 yazındaki sıcak hava dalgalarının büyüklüğünün yıllık alansal ortalaması referans döneme göre 7 kattan fazla arttı, 2025'te ise aynı değer referans dönemin yaklaşık 11 katına çıktı.

Ortalama yaz sıcaklıklarının en yüksek değere ulaştığı 2024 yazında ise sıcak hava dalgası büyüklük yönünden referans döneme göre tekil sıcak hava dalgasında yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti.

Bu durum yaz mevsimi ortalama sıcaklıklarının rekor düzeyde yüksek gerçekleşmesinin her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla örtüşmediğini gösterdi. Sıcak hava dalgaları, atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi yerel ve küresel ölçekli süreçlerin ortak katkısıyla karmaşık ve doğrusal olmayan bir yapıda gelişti.

Araştırmada, elde edilen bulguların Türkiye ve Doğu Akdeniz bölgesinde iklim rejiminde temel bir değişime işaret ettiği belirtilerek, aşırı sıcakların daha doğru tahmin edilmesine yönelik kapasitenin artırılması ve uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulandı.